Prezenty i upominki

Hiszpania to jeden z największych producentów wina na świecie. Kupisz tu wina czerwone, białe i różowe, słodkie i wytrawne — w każdej półce cenowej.

W Katalonii warto rozróżnić zwykłe wino (vino) od regionalnej cavy — musującego wina produkowanego tą samą metodą co francuski szampan i cieszącego się nie mniejszym uznaniem. Cava to bardzo dobry pomysł na prezent.

Hiszpania jest jednym z ważniejszych producentów sera w Europie. Dostaniesz tu zarówno sery pleśniowe i długo dojrzewające, jak i twarde — z mleka owczego, krowiego i koziego.

Zastanów się najpierw: twardy czy miękki, a potem z jakiego mleka. Ser kozi nie każdemu przypada do gustu — bezpiecznym i ciekawym wyborem jest miękki ser owczy.

Prawie 70% światowej produkcji oliwy pochodzi z Unii Europejskiej, a Hiszpania wyprzedza drugie na liście Włochy dziesięciokrotnie.

Szukaj wyłącznie oznaczenia extra virgen (w ostateczności virgen) — to oliwa z pierwszego tłoczenia. Reszta nadaje się głównie do smażenia.

Wędliny na Półwyspie Iberyjskim to zupełnie inny świat niż w Polsce. Ze względu na klimat większość z nich jest suszona, nie wędzona.

Regionalnym produktem Katalonii jest fuet — cienka kiełbasa pokryta białą pleśnią. Warto też spojrzeć na salchichón i butifarrę (kiełbasę gotowaną). Na prezent najlepszy jest fuet.

Szynka zajmuje w tutejszej kuchni miejsce szczególne. Największym uznaniem cieszą się jamón ibérico i jamón serrano — i na nich warto się skupić.

Jamón ibérico pochodzi ze świń iberyjskich typowych dla regionu; jamón serrano — ze zwykłej białej świni europejskiej i jest znacznie tańszy.

Liczba cukierni w Barcelonie potrafi zaskoczyć. Tradycyjne słodycze — turrony, polvorones, panellets — związane są głównie ze świętami, ale dostaniesz je przez cały rok.

Najbardziej charakterystyczne są turrony: słodkie masy migdałowe, które na świątecznych stołach z powodzeniem zastępują czekoladę. Na prezent szczególnie warto wziąć turrón de yema.

W hiszpańskiej kuchni króluje papryka we wszystkich odmianach — mielona i suszona w całości na słońcu. Drugą ikoną jest szafran, najdroższa przyprawa świata i podstawa paelli.

Na prezent: szafran, wędzona papryka w proszku (pimentón) i suszona papryczka ñora.

To nie jest produkt typowo barceloński — orzechy i suszone owoce trafiały tu z dawnych kolonii. Ale sklep, w którym je kupisz, jest atrakcją sam w sobie.

Najlepiej biorą się małe torebki po 100 g — prażone na miejscu w piecu opalanym drewnem. Migdały marcona i orzeszki piniowe to najbardziej hiszpański wybór.

To Hiszpanie przywieźli kakao do Europy — nasiona kakaowca trafiły tu z wyprawy Kolumba i tak zaczęła się europejska historia tego smakołyku.

W czasach modernizmu rodzina Amatller prowadziła w Barcelonie fabrykę czekolady — dziś markę tę przejęło Simón Coll, drugie czekoladowe przedsiębiorstwo miasta. Obie warto kupić.

W Katalonii vermut to nie tylko wino ziołowe, ale cała instytucja: w niedzielę przed obiadem wychodzi się „fer el vermut” — na kieliszek z oliwką, chipsami i puszką konserw. Miasto ma własne bodegi, w których nalewa się go prosto z beczki.

Rojo (czerwony) jest słodszy i najpopularniejszy, blanco — wytrawniejszy. Stolicą produkcji jest Reus pod Tarragoną; marki, których szukaj: Yzaguirre, Miró, Falset.

Ratafia to kataloński likier nastawiany na zielonych orzechach włoskich zbieranych w noc świętojańską i macerowanych z kilkudziesięcioma ziołami. Ciemny, słodki, korzenny — pije się go po posiłku, schłodzonego.

Wersje przemysłowe (Ratafia Russet) są łagodne i tanie; rzemieślnicze z Girony bywają bardzo ziołowe. Każda rodzina w głębi Katalonii ma własny przepis.

Anchois solone w L'Escala na Costa Brava mają własne oznaczenie regionalne i status kulinarnej ikony Katalonii. Ryby dojrzewają w soli morskiej kilka miesięcy, potem filetuje się je ręcznie.

W soli (w salmuerze) — do samodzielnego czyszczenia, najbardziej tradycyjne. W oliwie — gotowe do jedzenia i najlepsze na prezent. Szklany słoik przewieziesz w bagażu rejestrowanym.

Romesco to gęsty sos z pieczonej papryki ñora, migdałów, orzechów laskowych, czosnku i oliwy — podawany do ryb, warzyw i wiosennych calçots. Allioli to katalońska emulsja z czosnku i oliwy, bez jajka w wersji oryginalnej.

Słoik romesco (albo salvitxada, jego wersja do calçots) jest najbezpieczniejszy w podróży. Allioli w słoiku jest pasteryzowane — świeże z baru nie przetrwa drogi.

Katalońskie pasieki stoją w garrigue — suchych zaroślach pełnych rozmarynu, tymianku i wrzosu. Miód z tych roślin ma zupełnie inny profil niż nasz lipowy czy gryczany, a słoik przewozi się bez problemu w bagażu rejestrowanym.

Mel de romaní (rozmarynowy) jest jasny i delikatny, mel de taronger (z kwiatu pomarańczy) — kwiatowy i słodki, mel de bosc (leśny, spadziowy) — ciemny i żywiczny. Szukaj etykiety „mel artesana”.

Ciemna, pikantno-słona przyprawa w małej butelce z rybką na etykiecie, wymyślona w 1950 roku w barze Espinaler w Vilassar de Mar. Skrapla się nią małże, sercówki, oliwki i chipsy do porannego wermutu — bez niej „fer el vermut” nie jest kompletne.

Klasyczna (original) jest uniwersalna; wersja picante mocno pieprzna. Butelka 92 ml zmieści się w bagażu podręcznym tylko w woreczku — pewniej do rejestrowanego.

Kafelek z symbolem kwiatu to znak Barcelony. W rzeczywistości to płytka chodnikowa, którą zobaczysz na każdym rogu — towarzyszy mieszkańcom miasta od ponad 120 lat.

Do wyboru: małe kafelki-magnesy, podstawki pod kubek i pełnowymiarowe płyty w oryginalnym rozmiarze.

Ten tradycyjny kataloński dzbanek korzeniami sięga starożytnego Rzymu. Wygląda jak skrzyżowanie butelki wina z konewką, a jego konstrukcja pozwala pić z tego samego naczynia całej grupie, nie dotykając go ustami. Do połowy XX wieku był w katalońskich domach powszechny; dziś spotkasz go w restauracjach.

Szkło bezbarwne jest tańsze i lżejsze, zielone — tradycyjne. Kupując, sprawdź długość dziobka: im dłuższy, tym cieńszy strumień i tym trudniej trafić.

Espardeña to katalońska nazwa espadryli wykonanych z trawy esparto i tkaniny. Czasem mają długie paski owijane wokół kostki i łydki. Były jednym z ulubionych butów Salvadora Dalego — a mimo prostej konstrukcji są wyjątkowo wygodne.

Rozmiarówka jest hiszpańska i buty rozciągają się w noszeniu — jeśli kupujesz na prezent, bierz raczej mniejszy rozmiar. Podeszwa z esparto nie lubi deszczu.

Te małe figurki wywołują uśmiech i niedowierzanie u każdego, kto widzi je pierwszy raz — bo przedstawiają największe sławy tego świata w trakcie załatwiania potrzeby. Choć może to być szok, ta wielowiekowa tradycja ma głębokie uzasadnienie: figurki daje się na Boże Narodzenie z przesłaniem, że wszyscy — bez względu na pozycję, majątek czy sławę — jesteśmy wobec natury równi.

Pod koniec XIX wieku, w szczycie modernizmu, wiele barcelońskich domów zdobiono kafelkami informującymi o zawodzie mieszkańców. Dziś zwyczaj ten nie jest już praktykowany, ale wciąż można kupić kafelki — tym razem z zawodami wykonywanymi współcześnie.

To prezent, który dobiera się pod osobę: wybierasz kafelek z jej zawodem. Ręcznie malowane są droższe (ok. 20 €) od nadrukowanych, ale różnicę widać od razu.

Tió de Nadal to kawałek pnia z namalowaną twarzą, w czerwonej czapce barretina i pod kocykiem. Od 8 grudnia dzieci „karmią” go co wieczór, a w Wigilię bijąc kijem i śpiewając piosenkę sprawiają, że kłoda „wydala” słodycze schowane pod kocem.

Do wyboru rozmiary od 10 cm (na biurko) po pół metra. Do kompletu sprzedaje się kijek i tekst piosenki „Caga tió”.

Wełniana czapka w kolorze czerwonym lub fioletowym, noszona przez katalońskich chłopów i rybaków od średniowiecza do XIX wieku. Dziś zakłada się ją na święta, festiwale i castells — i to ona jest na głowie caganera oraz tió.

Czerwona to wersja odświętna, fioletowa (morada) — codzienna. Wełniane, robione w Katalonii kosztują 20–30 €; bawełniane pamiątkowe znacznie mniej.

Lasy dębu korkowego w Empordà i okolicach Palafrugell przez dwa wieki żywiły całe miasteczka; do dziś działa tam Museu del Suro. Współcześnie z korka robi się nie tylko korki do wina, ale też torby, portfele, podstawki i lampy.

Podstawki i podkładki (8–15 €) mieszczą się w każdej walizce; torby i plecaki to 40–60 €. Korek jest lekki, wodoodporny i nie tłucze się w bagażu — idealny prezent na wynos.

La Bisbal d'Empordà pod Gironą to miasteczko garncarzy — ceramikę wyrabia się tam od XVI wieku. To zupełnie inny świat niż mozaiki trencadís: użytkowe misy, dzbanki i talerze, żółto-zielone, malowane ręcznie w kwiaty i ptaki.

Cassola (płaskie naczynie żaroodporne do zapiekania) to najbardziej użyteczna pamiątka; talerze i miski są łatwiejsze w transporcie. Poproś o solidne owinięcie — to gruba, ale krucha ceramika.