Strona główna › Blog › Ciekawostki
Mieszkam w Barcelonie od lat i prawie każdą grupę pod Sagradą zaczynam od pytania: „Widzicie żółwia?”. Zwykle nikt go nie widzi, choć stoi kilka metrów od nas. Na fasadach bazyliki są setki rzeźb, a kilka najciekawszych detali znajdziesz bez biletu, z chodnika, w godzinę. Poniżej piszę, gdzie stanąć i w którą stronę patrzeć.
Do oglądania fasad nie potrzebujesz biletu. Wszystko, o czym piszę, widać z ulicy albo z placów wokół świątyni. Polecam taką trasę: wysiadasz na stacji metra Sagrada Família (linie L2 i L5) i idziesz na Plaça de Gaudí, skwer ze stawem. Stamtąd najlepiej widać całą fasadę Narodzenia. Potem przechodzisz przez Carrer de la Marina pod samą fasadę, żeby obejrzeć detale. Dalej skręcasz w Carrer de Provença, idziesz wzdłuż apsydy, a Carrer de Sardenya dochodzisz na Plaça de la Sagrada Família, skąd widać fasadę Męki. Od strony Carrer de Mallorca powstaje trzecia fasada, Chwały. Na razie to głównie plac budowy.
Ważna jest pora dnia. Fasada Narodzenia jest zwrócona na wschód, więc najlepiej wygląda rano. Fasada Męki patrzy na zachód, więc najlepiej ją oglądać w popołudniowym słońcu. Jeśli możesz, rozłóż spacer na dwa podejścia albo przyjdź koło południa i pogódź się z cieniem po jednej stronie.
Weź telefon z zoomem albo małą lornetkę. Część rzeźb jest kilkanaście metrów nad głową i gołym okiem widać tylko kształty. Jeśli chcesz najpierw poznać historię budowy i układ świątyni, zajrzyj do mojego przewodnika po Sagrada Família.
Fasada Narodzenia ma trzy portale: Nadziei po lewej, Miłości pośrodku i Wiary po prawej. Rozdzielają je dwie wysokie kolumny. Spójrz na ich podstawy, mniej więcej na wysokości wzroku: każda kolumna stoi na grzbiecie żółwia.
Te żółwie nie są takie same. Pod kolumną od strony morza stoi żółw morski, z płetwami zamiast nóg. Pod kolumną od strony gór Collserola stoi żółw lądowy, z masywnymi łapami i wysokim pancerzem. Jeśli stoisz twarzą do fasady od Carrer de la Marina, morze masz po lewej (od Carrer de Mallorca), a góry po prawej. Morskiego szukaj więc pod lewą kolumną, lądowego pod prawą. Kiedy już wiesz, czym różnią się ich nogi, rozpoznasz je w kilka sekund.
Zwykle odczytuje się je jako symbol stałości i trwania. Żółw żyje długo, porusza się powoli i od wieków kojarzy się z czymś niezmiennym. Według starych mitów to on dźwiga świat. Dwa żółwie, z lądu i z morza, oznaczają całe stworzenie, na którym opiera się świątynia. Ich przeciwwagą są kameleony, o których piszę niżej. Gaudí zostawił zresztą niewiele tekstów o symbolice i większość tych znaczeń znamy od jego współpracowników i badaczy.
W warsztacie Gaudíego robiono też gipsowe odlewy z natury: z roślin, ludzi i zwierząt. Krąży opowieść, że przed odlewem zwierzęta usypiano chloroformem. Traktuj ją jako anegdotę, nie udokumentowany fakt.
Najpierw uczciwie: kiedy ktoś mówi o „jaszczurkach na fasadzie Narodzenia”, zwykle chodzi o dwie różne rzeczy. Są blisko siebie i warto zobaczyć obie.
Pierwsze to kameleony, wyrzeźbione na zewnętrznych krawędziach fasady Narodzenia, przy narożnikach. Odejdź kilka kroków od portali i przyjrzyj się skrajom fasady, najlepiej z zoomem, bo łatwo je pomylić z ornamentem roślinnym. Tworzą parę z żółwiami. Żółwie u podstawy kolumn oznaczają to, co trwałe. Kameleon, który zmienia kolor, oznacza zmienność i przemijanie. Środek fasady opiera się na tym, co niezmienne, a jej skrajów pilnują zwierzęta symbolizujące zmianę.
Drugie to gady, które naprawdę wyglądają, jakby uciekały po murze. Znajdziesz je na apsydzie, czyli tylnej, zaokrąglonej części świątyni wzdłuż Carrer de Provença, tuż za rogiem fasady Narodzenia. Z muru wystają tam rzygacze: jaszczurki, salamandry, węże i inne stworzenia wilgoci i ciemności. Są zwrócone w dół i od budynku, jakby zsuwały się po kamieniu. Najczęściej odczytuje się je jako stworzenia kojarzone ze złem, które uciekają przed świętym miejscem. Apsyda była jedną z pierwszych części wzniesionych za życia Gaudíego, więc te gady są starsze niż większość rzeźb na fasadach. Najlepiej widać je z chodnika po drugiej stronie Provença.
Skoro stoisz już pod fasadą Narodzenia, zobacz jeszcze trzy rzeczy, zanim pójdziesz dalej.
Wąż z jabłkiem. Portal Miłości dzieli na pół środkowa kolumna z drzewem genealogicznym Jezusa. U jej podstawy owija się wąż z jabłkiem w pysku, symbol grzechu pierworodnego. To ciekawy układ: wejście do sceny narodzin Chrystusa stoi dosłownie na symbolu upadku człowieka. Oprowadzam tu grupy od lat i to jeden z detali, przy których ludzie najczęściej mówią: „aha, teraz rozumiem”.
Cyprys z gołębiami. Podnieś wzrok na sam szczyt środkowej części fasady. Zobaczysz zielone drzewo, cyprys, a na nim białe ptaki. Cyprys to drzewo życia, które w śródziemnomorskiej tradycji kojarzy się z wiecznością, a gołębie to wierni szukający w nim schronienia. To jeden z niewielu kolorowych elementów tej fasady, więc najlepiej widać go z Plaça de Gaudí, zza stawu.
Drzwi z brązu. Wejścia fasady Narodzenia zamykają współczesne drzwi z brązu autorstwa japońskiego rzeźbiarza Etsuro Sotoo, który od dziesięcioleci pracuje przy Sagradzie. Są pokryte liśćmi, pnączami i drobnymi owadami. Z daleka wyglądają jak zwykła roślinna dekoracja, z bliska jak kawałek zarośniętego ogrodu. Kiedy drzwi są otwarte do środka, widzisz je tylko częściowo, a zamknięte widać w całości. Sotoo wyrzeźbił też na tej fasadzie kilka aniołów grających na instrumentach.
Przejdź na Plaça de la Sagrada Família, od Carrer de Sardenya. Ta fasada wygląda zupełnie inaczej: surowa, kanciasta, prawie bez ornamentów. Rzeźby wykonał Josep Maria Subirachs, który zaczął nad nią pracować w 1987 roku i poświęcił jej niemal dwie dekady. Ten kontrast jest zamierzony. Gaudí chciał, żeby fasada Męki była twarda, naga i budziła lęk, a jej pochylone kolumny przypominają kości. Subirachs nie naśladował stylu Gaudíego, tylko posłużył się własnym, geometrycznym językiem. W latach 90. wywołało to ostre spory i część krytyków uważała, że rzeźby nie pasują do świątyni.
Najbardziej rozpoznawalni są tu rzymscy żołnierze. Mają hełmy ze ściętymi, ostrymi płaszczyznami i twarze bez rysów. Dziś prawie każdy turysta widzi w nich szturmowców z Gwiezdnych wojen. To jednak skojarzenie widzów, nie zamiar artysty. Subirachs mówił o innej inspiracji: hełmy nawiązują do kominów na dachu La Pedrery, kamienicy Gaudíego przy Passeig de Gràcia. Miał to być hołd dla architekta. Krąży też odwrotna opowieść, że to kominy La Pedrery zainspirowały twórców Gwiezdnych wojen, ale nic jej nie potwierdza.
Gdzie patrzeć? Fasadę czyta się wężykiem, od dołu po lewej do góry po prawej. Żołnierzy jest najwięcej w środkowym pasie, wokół konnego Longinusa i przy scenie gry w kości o szatę Jezusa. W tym samym pasie, w scenie z Weroniką, Subirachs umieścił po lewej postać samego Gaudíego z notesem w ręku.
Dolny pas oglądasz z bliska, prawie na wysokości oczu. Tutaj zaczyna się opowieść, więc stań przy lewym skraju fasady.
Pierwsza scena to Ostatnia Wieczerza: apostołowie przy stole, wyrzeźbieni w tym samym kanciastym stylu co żołnierze. Obok jest pocałunek Judasza. Za plecami zdrajcy Subirachs wyrzeźbił węża, symbol zła. To powrót węża z fasady Narodzenia. Jeśli rano widziałeś węża z jabłkiem, masz teraz wyraźną klamrę między dwiema fasadami.
Tuż przy scenie pocałunku jest magiczny kwadrat, płyta z liczbami, które w każdym rzędzie, kolumnie i na przekątnych dają w sumie 33. Opisałem go osobno we wpisie o magicznym kwadracie w Sagrada Família.
Pośrodku, przy głównym wejściu, stoi Jezus przywiązany do kolumny, czyli scena biczowania. Na prawo od niej widać zaparcie się Piotra: apostoła z kobietami, które go rozpoznały, i koguta zapowiadającego świt. Dalej jest scena sądu u Piłata. Zwróć też uwagę na drzwi z brązu w tej fasadzie. Pokrywa je tekst Ewangelii opisujący Mękę. Z daleka wyglądają jak faktura, a z bliska da się odczytać pojedyncze słowa.
Spokojny spacer ze wszystkimi przystankami z tego tekstu zajmuje od 60 do 90 minut. Szybciej się da, ale wtedy zaliczasz fasady, zamiast je oglądać.
Najlepiej przyjść wcześnie rano, przed dziewiątą. Na chodnikach przy Carrer de la Marina jest wtedy luźno, a fasadę Narodzenia oświetla wschodzące słońce i rzeźby są najbardziej plastyczne. Koło jedenastej przyjeżdżają autokary z grupami i pod portalami robi się tłoczno. Na fasadę Męki wróć późnym popołudniem, kiedy zachodzące słońce wydobywa ostre krawędzie rzeźb Subirachsa. W południe cała strona od Sardenya jest płaska i szara.
Dwie praktyczne uwagi. Okolice Sagrady to jedno z miejsc w Barcelonie, gdzie kieszonkowcy pracują najintensywniej. Kiedy stoisz z głową zadartą do góry i telefonem w ręce, jesteś idealnym celem, więc plecak noś z przodu. Druga sprawa: ławki na Plaça de Gaudí i Plaça de la Sagrada Família są zwykle zajęte, ale przy stawie zawsze znajdzie się kawałek murku, żeby usiąść i spokojnie przejrzeć zdjęcia zrobione zoomem.
Jeśli po spacerze zechcesz wejść do środka, zarezerwuj bilet online z wyprzedzeniem. Bilety są na konkretne godziny i szybko się wyprzedają. Jak to zrobić rozsądnie, opisałem we wpisie o biletach do Sagrada Família bez kolejki.
Chcesz zobaczyć Barcelonę po swojemu?
Spacery z przewodnikiem mają zimą przegląd techniczny trasy i wracają we wtorek 12 stycznia. Do tego czasu: sześć tras z mapą i polskim lektorem w telefonie — idziesz, kiedy chcesz.
Sprawdzone porady, mniej znane miejsca i praktyczne triki na wyjazd do Barcelony — prosto na Twój e-mail. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
