Strona główna › Blog › Ciekawe miejsce
Pierwszy raz trafiłem tu przypadkiem, wracając od Sagrada Família ulicą Gaudiego. Na końcu perspektywy zamiast bloku Eixample zobaczyłem coś, co wyglądało jak zespół pałacowy: różowa cegła, mozaiki, wieżyczki, kolorowe kopuły. To Hospital de la Santa Creu i Sant Pau, dziś udostępniony zwiedzającym jako Recinte Modernista de Sant Pau — i przez lata mówiło się o nim „najpiękniejszy szpital świata”.
Rzecz w tym, że to nie jest przenośnia ani chwyt marketingowy. To był prawdziwy, działający szpital — z izbą przyjęć, salami operacyjnymi i pacjentami — od początku XX wieku aż do 2009 roku. Dopiero wtedy działalność medyczną przeniesiono do nowoczesnego budynku obok, a zabytkowy kompleks otwarto dla turystów.
I tu zaczyna się najciekawsze: od Sagrada Família dzieli go jakieś dziesięć minut spaceru, a mimo to mija go większość wycieczek. Ludzie stoją w kolejce po bilet do bazyliki, robią zdjęcia i jadą dalej, nie wiedząc, że kilkaset metrów dalej stoi drugi obiekt z listy UNESCO — bez tłumu, bez rezerwacji na trzy tygodnie do przodu. Dla mnie to jedno z najbardziej niedocenianych miejsc w całej Barcelonie.
Instytucja jest znacznie starsza niż budynki, które dziś oglądasz. Początki sięgają 1401 roku, kiedy to w dzielnicy Raval połączono sześć mniejszych średniowiecznych szpitali w jeden — Hospital de la Santa Creu. Ten gotycki kompleks przez kilka stuleci obsługiwał całe miasto, a jego stary budynek nadal stoi w Ravalu i mieści dziś instytucje kultury, więc można go zobaczyć przy okazji spaceru po starym mieście.
Problem był prozaiczny: na przełomie XIX i XX wieku średniowieczny szpital przestał wystarczać. Barcelona rosła w tempie, którego nikt nie przewidział, medycyna się zmieniła, a ciasne gotyckie sale nie nadawały się do leczenia zakaźnie chorych. Zapadła decyzja o budowie nowej siedziby — daleko od zatłoczonego centrum, na obrzeżach rozbudowywanej wtedy dzielnicy Eixample.
Projekt powierzono Lluísowi Domènechowi i Montanerowi, jednemu z ojców katalońskiego modernizmu i architektowi, który był dla tego stylu równie ważny co Gaudí, choć znacznie mniej znany poza Katalonią. Budowa trwała od 1902 do 1930 roku, w dwóch etapach: pierwszy prowadził sam Domènech i Montaner (1902–1913), a po jego śmierci w 1923 roku dzieło dokończył jego syn, Pere Domènech i Roura. Efektem jest kompleks, który bardziej przypomina dzielnicę niż pojedynczy gmach.
Domènech i Montaner wyszedł od założenia, którego dziś nikt by nie odważył się zaproponować inwestorowi: chory zdrowieje szybciej w pięknym otoczeniu. Zamiast jednego wielkiego bloku szpitalnego zaprojektował kilkanaście osobnych pawilonów rozrzuconych wśród ogrodów — coś w rodzaju miasta-ogrodu, w którym każdy oddział dostawał własny budynek, własne wejście i własny kawałek zieleni.
Był w tym też twardy rachunek medyczny. Osobne pawilony to mniejsze ryzyko przenoszenia zakażeń, więcej światła i powietrza, lepsza wentylacja. Estetyka i higiena szły tu ręka w rękę.
Żeby cała maszyna działała, architekt połączył pawilony siecią podziemnych tuneli. Pacjentów, posiłki, pranie i sprzęt przewożono pod ziemią, a na powierzchni zostawały ogrody i spokój. Tunele są częścią trasy zwiedzania i to jeden z tych momentów, w których człowiek naprawdę rozumie, że to był działający szpital, a nie dekoracja.
Nad ziemią rządzi kolor. Ceramika, mozaiki, witraże, rzeźbione detale, kolorowe kopuły i dachy kryte polichromowaną dachówką. Wnętrza pawilonów — te odrestaurowane i udostępnione — mają sklepienia w jasnej ceramice, które wyglądają jak kaplice, a nie jak sale chorych.
W 1997 roku kompleks trafił na listę światowego dziedzictwa UNESCO — razem z Palau de la Música Catalana, drugim wielkim dziełem tego samego architekta. To jeden wspólny wpis obejmujący dwa obiekty, co samo w sobie mówi sporo o randze Domènecha i Montanera.
Jeśli znasz twórczość Gaudiego, tutaj zobaczysz coś innego. Gaudí operował formą organiczną, krzywizną, konstrukcją wymyśloną od nowa. Domènech i Montaner był bardziej racjonalny: trzymał się czytelnego, symetrycznego układu i klasycznych podziałów, a całą ekspresję przenosił na materiał i detal — cegłę, ceramikę, mozaikę, kamieniarkę, kute żelazo.
Drugi wyróżnik to sposób pracy. Modernizm kataloński w jego wydaniu był przedsięwzięciem zespołowym: architekt ściągał na budowę rzeźbiarzy, ceramików, witrażystów i kowali, a budynek stawał się popisem katalońskiego rzemiosła. Dlatego w Sant Pau nie ma powierzchni „neutralnych” — każda kolumna, okap i ościeżnica są czymś opracowane.
Trzecia rzecz, najrzadziej wspominana: to architektura użytkowa. Cały ten przepych obsługiwał codzienną pracę szpitala przez ponad sto lat. Piękno miało tu konkretną funkcję, a nie reprezentacyjną.
Adres: C. Sant Antoni Maria Claret 167, na styku Eixample i dzielnicy Guinardó. Metrem najprościej linią L5 do stacji „Sant Pau | Dos de Maig” — od Sagrada Família to dwie minuty jazdy. Autobusami dojedziesz liniami H8, 19, 47, 117 i 192. Pieszo od bazyliki: około dziesięciu minut prosto ulicą Gaudiego, która sama w sobie jest ładnym spacerem.
Godziny zwiedzania samodzielnego: poniedziałek–niedziela 9:30–18:30 od kwietnia do października oraz 9:30–17:00 od listopada do marca. Ostatnie wejście trzydzieści minut przed zamknięciem. Obiekt jest zamknięty 25 grudnia.
Ceny biletów na zwiedzanie samodzielne: 18 € do godziny 14:00 i 17 € po 14:00. Bilet ulgowy kosztuje odpowiednio 12,60 € i 11,90 €. Zwiedzanie z przewodnikiem to 21 €, audioprzewodnik dokłada 4 €. Istnieje też bilet łączony Sant Pau z La Pedrera (Casa Milà) za 42 €, ważny do 3 miesięcy — wart rozważenia, jeśli i tak planujesz oba miejsca.
Bezpłatnie wchodzą dzieci do 12 lat, a osoby 65+ mają wstęp wolny w pierwszą niedzielę miesiąca (w pozostałe dni przysługuje im bilet ulgowy). Dni z wolnym wstępem dla wszystkich: 23 kwietnia (Sant Jordi), Noc Muzeów w maju i 24 września, czyli święto La Mercè.
Nie będę udawał: Sagrada Família jest ważniejsza i jeśli masz w Barcelonie tylko dwa dni, to bazylikę zobacz najpierw. Wnętrze z witrażami i lasem kolumn nie ma odpowiednika nigdzie indziej. Sant Pau nie zastąpi tego wrażenia i nie ma sensu ustawiać tych dwóch miejsc w konkursie.
Ale jeśli zostajesz na trzy dni albo dłużej, sprawa wygląda inaczej. Sant Pau ma trzy rzeczy, których bazylice brakuje. Po pierwsze, przestrzeń — możesz usiąść w ogrodzie, przejść się między pawilonami, popatrzeć na dachy pod światło i nikt cię nie popędza. Po drugie, skalę ludzką: to nie jest obiekt, przy którym stoisz z zadartą głową w tłumie, tylko miejsce, po którym się chodzi. Po trzecie, kontekst — po Sant Pau znacznie lepiej rozumie się, czym w ogóle był modernizm kataloński i że Gaudí nie działał w próżni.
Mój praktyczny układ dnia wygląda tak: rano Sagrada Família z rezerwacją na konkretną godzinę, potem obiad w okolicy, a po południu spacer ulicą Gaudiego i Sant Pau po 14:00, kiedy bilet jest o euro tańszy i mniej ludzi w środku. Te dwa obiekty świetnie się uzupełniają właśnie dlatego, że są tak różne.
Na spokojne zwiedzanie zarezerwuj półtorej do dwóch godzin. Da się to zrobić w pięćdziesiąt minut, ale wtedy przelecisz przez ogrody bez zatrzymania, a to właśnie w nich tkwi połowa przyjemności.
Najlepsze światło jest późnym popołudniem — ceramika na dachach i mozaiki na fasadach nabierają wtedy koloru, którego w południe zwyczajnie nie widać. Jeśli zależy ci na zdjęciach, celuj w ostatnie dwie godziny przed zamknięciem, pamiętając o tym, że ostatnie wejście jest pół godziny wcześniej. Zimą, kiedy obiekt zamyka się o 17:00, całe to okno przesuwa się odpowiednio wcześniej.
Zwiedzanie odbywa się w dużej mierze na zewnątrz, między pawilonami, więc w upalne lipcowe południe będzie ciężko, a w deszcz mało przyjemnie. To argument za wcześniejszym rankiem albo popołudniem.
Po wyjściu masz dwie naturalne opcje. Pierwsza: wracasz ulicą Gaudiego pod Sagrada Família i kończysz dzień w Eixample. Druga, mniej oczywista: idziesz w górę, w stronę Guinardó — to zwykła mieszkalna dzielnica bez turystów, z tarasami widokowymi wyżej na wzgórzach i normalnymi cenami w barach. Po dniu w tłumie potrafi być odświeżająca.
Chcesz odkryć więcej tajemnic Barcelony? Zajrzyj do naszych sprawdzonych tras, ukrytych perełek i praktycznych wskazówek — wszystko czeka w jednym miejscu.
Sprawdzone porady, mniej znane miejsca i praktyczne triki na wyjazd do Barcelony — prosto na Twój e-mail. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.